10 năm trước, mình cầm trên tay tấm bằng tốt nghiệp trường Y ở Mỹ, hít một hơi thật sâu và đinh ninh rằng: Cuối cùng thì mình cũng đã đến đích rồi.
10 năm sau, khi quay trở lại tham dự lễ tốt nghiệp của Creighton University School of Medicine với tư cách là một giảng viên, nhìn những gương mặt rạng rỡ phía dưới, mình mới bật cười nhận ra một sự thật: Hồi đó mình ngây thơ thật.
Bởi vì có những thứ cốt lõi trong nghề Y hoàn toàn không có một ai dạy trong trường lớp. Có những bài học xương máu mà chúng ta bắt buộc phải đánh đổi bằng rất nhiều năm tháng thanh xuân, mồ hôi và cả nước mắt mới có thể thấu hiểu trọn vẹn.
Và đây là 7 điều mình luôn ước gì có ai đó nói cho mình biết vào 10 năm về trước, cũng như một lời nhắn gửi chân thành nhất dành tặng cho các bạn bác sĩ vừa mới tốt nghiệp.
1. Tấm bằng bác sĩ không phải đích đến, nó là tấm vé bước vào hành trình khó hơn
Ngày tốt nghiệp luôn là một ngày rực rỡ và đẹp đẽ nhất. Gia đình tự hào rơi nước mắt. Bạn bè xung quanh ôm chầm lấy nhau chúc mừng. Ai nấy đều dành cho bạn những lời có cánh: “Giỏi quá, cuối cùng cũng thành bác sĩ rồi.”
Nhưng sự thật tĩnh lặng sau những tràng pháo tay đó là: Ngày khoác lên mình chiếc áo choàng không phải là ngày chúng ta “đã xong”. Đó chính là ngày cuộc đời bắt đầu đặt ra cho chúng ta một câu hỏi khó hơn rất nhiều: “Bây giờ, bạn sẽ trở thành một con người như thế nào khi mang trên mình trách nhiệm này?”
Bởi vì từ giây phút lời thề y khoa được cất lên, hai chữ “bác sĩ” đã không còn đơn thuần chỉ là một danh xưng hào nhoáng để in lên danh thiếp.
- Nó là trách nhiệm sinh tử.
- Là niềm tin tuyệt đối mà những người xa lạ đặt cược vào tay mình.
- Là những quyết định dù rất nhỏ nhoi trong đêm trực, nhưng lại có thể thay đổi vĩnh viễn
- quỹ đạo cuộc đời của một bệnh nhân và cả gia đình họ.
2. Trong nghề Y: Giỏi thôi chưa đủ, sự bền bỉ mới là điều cốt lõi
Bước chân vào Y khoa, chúng ta chắc chắn sẽ đụng độ với vô vàn những người xuất chúng. Ai cũng có một bộ óc thông minh, ai cũng học cực kỳ chăm chỉ. Ai cũng từng là một vì sao nổi bật ở một ngôi trường nào đó. Và ai cũng đã quá quen với việc phải gồng mình cố thêm một chút, chịu đựng thêm một chút, làm thêm một chút mỗi ngày.
Nhưng khi đi trên một con đường y nghiệp trải dài hàng chục năm, thứ giữ chúng ta trụ lại với nghề không chỉ đơn thuần là trí thông minh.
- Mà nó là sức bền.
- Là khả năng tự mình đứng dậy và bước tiếp sau một ca trực tồi tệ.
- Là khả năng kiềm chế để không đánh mất sự tử tế khi cơ thể bản thân đang rã rời mệt mỏi.
- Là khả năng tiếp tục cắm đầu vào học, tiếp tục đối diện với sai lầm để sửa chữa, tiếp tục trưởng thành, cho dù đôi khi thế giới nội tâm bên trong mình cũng đang đầy rẫy những hoang mang.
Nghề Y không chỉ cần những cái đầu thật giỏi. Nghề Y cần những con người có sức bền bỉ đủ lớn để trái tim không trở nên chai sạn trước nỗi đau.
3. Đừng đợi đến khi kiệt quệ mới học cách chăm sóc bản thân
10 năm trước, mình từng ôm một niềm tin mù quáng rằng: Hy sinh sức khỏe cá nhân chính là một phần tất yếu của sự tận tụy trong ngành Y.
- Thức trắng đêm trực là chuyện bình thường.
- Ăn vội vàng một mẩu bánh mì khô khốc là chuyện bình thường.
- Bỏ bê việc tập thể dục là chuyện bình thường.
- Mình luôn dùng một câu thần chú để tự bào chữa: “Mình đang bận cứu người lắm.”
Đã có những ngày tháng, mình đứng trước mặt bệnh nhân, dặn dò họ phải ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ, vận động thường xuyên, trong khi chính bản thân người mặc áo blouse là mình lại đang làm những điều hoàn toàn ngược lại.
Sau này đi qua những ranh giới của sự kiệt sức (burnout), mình mới thấm thía: Một bác sĩ kiệt sức có thể vẫn lết đi làm được, vẫn khám bệnh được, vẫn gõ xong hồ sơ bệnh án. Nhưng sự thật là, chúng ta không bao giờ có thể chăm sóc sinh mệnh của người khác lâu dài nếu cái giếng năng lượng của chính bản thân mình đang dần cạn kiệt.
Chăm sóc bản thân hoàn toàn không phải là sự ích kỷ. Đó chính là một phần của trách nhiệm đạo đức nghề nghiệp.
4. Vẻ ngoài mạnh mẽ không có nghĩa là không đớn đau
Trong hệ thống y tế khổng lồ này, chúng ta sẽ bắt gặp rất nhiều đồng nghiệp mang một vẻ ngoài vô cùng hoàn hảo: Rất bình tĩnh trước máu me, rất chuyên nghiệp trong xử lý tình huống, và cực kỳ điêu luyện về mặt tay nghề.
Nhưng ẩn giấu đằng sau lớp áo choàng trắng phẳng phiu đó, có thể là những chuỗi đêm dài thao thức mất ngủ. Là sự ám ảnh khôn nguôi về những ca bệnh không thể cứu vãn. Là những giọt nước mắt lặng lẽ và những lần tự dằn vặt, nghi ngờ chính năng lực của bản thân mình.
Nếu trên hành trình này, có những lúc bạn cảm thấy mình thật nhỏ bé và yếu đuối, điều đó hoàn toàn không có nghĩa là bạn yếu kém hay không phù hợp với nghề. Nó chỉ đơn giản chứng minh một điều: Bạn cũng là một con người.
Và nghề Y, cho dù có được xã hội ngợi ca là cao quý đến nhường nào, thì sau cùng nó vẫn được vận hành bởi những con người bằng xương bằng thịt, biết đau và biết tổn thương.
5. Sẽ có những ngày bạn tự hỏi: “Mình có thật sự thuộc về nơi này không?”
Câu hỏi này sẽ hiện lên rất rõ, đặc biệt nếu bạn là một bác sĩ mang thân phận người nhập cư.
- Nếu tiếng Anh không phải là tiếng mẹ đẻ của bạn.
- Nếu bạn không được sinh ra và lớn lên trong lòng hệ thống này.
- Nếu bạn nhận ra mình không chỉ phải nhồi nhét khối lượng kiến thức y khoa khổng lồ, mà còn phải học cả cách giao tiếp khác biệt, cách networking, và cách đọc hiểu những tín hiệu văn hóa ngầm mà không ai nói thẳng ra.
Sẽ có những lúc bạn rụt rè bước vào một căn phòng họp giao ban và nhận thấy mình hoàn toàn khác biệt so với tất cả những người còn lại. Khác biệt về chất giọng, khác biệt về nền tảng xuất phát điểm, khác biệt về trải nghiệm sống, và đôi khi là khác biệt trong cả cách mà người ta phóng ánh nhìn về phía mình.
Nhưng bạn hãy nhớ, cảm giác “không thuộc về” (Hội chứng kẻ mạo danh – Imposter Syndrome) đó không phải lúc nào cũng là sự thật.
Đôi khi, sự ngợp thở đó chỉ là dấu hiệu chứng tỏ bạn đang dũng cảm bước vào một căn phòng rộng lớn hơn rất nhiều so với phiên bản cũ của chính mình. Hãy đứng thẳng lưng và tự nhủ: “Mình hoàn toàn có quyền hiện diện ở đây, bởi vì mình đã nỗ lực xứng đáng cho vị trí này.”
6. Đừng đánh mất chính mình chỉ để trở thành một “bác sĩ tốt”
- Bạn là một bác sĩ, nhưng trước hết, bạn là một con người.
- Bạn vẫn cần những giấc ngủ sâu.
- Cần những ngày nghỉ phép không tiếng chuông báo động.
- Cần những cuộc tụ tập bạn bè.
- Cần những khoảnh khắc trọn vẹn bên gia đình.
- Cần nuôi dưỡng những niềm vui cá nhân nhỏ bé.
- Cần xây dựng một cuộc đời sống động nằm ngoài bốn bức tường bệnh viện.
- Và cần cho mình những ngày được sống thả lỏng, không phải gồng mình gánh vác.
Nghề Y là một phần vô cùng lớn và ý nghĩa trong cuộc đời bạn. Nhưng nó tuyệt đối không nên, và không được phép nuốt chửng toàn bộ bản thể con người bạn.
Bởi vì một người bác sĩ nếu lỡ đánh mất đi sự kết nối với chính nội tâm của mình, thì sớm muộn gì cũng sẽ mất đi khả năng kết nối sâu sắc và đồng cảm với nỗi đau của bệnh nhân. Giữ lại một phần đời sống rực rỡ cho riêng mình không làm bạn bớt đi sự tận tụy, mà nó chính là nguồn nhựa sống giúp bạn đủ đầy để tiếp tục tận tụy cho một chặng đường rất dài phía trước.
7. Thành công cuối cùng là sau tất cả, vẫn giữ được sự tử tế
10 năm tĩnh lặng nhìn lại, mình nhận ra có rất nhiều cột mốc vinh quang mà mình từng lầm tưởng đó là “đích đến” tối thượng: Tốt nghiệp trường Y, Match thành công vào nội trú, xuất sắc tốt nghiệp nội trú, cầm tấm bằng trở thành bác sĩ chính thức (Attending), rồi đứng trên bục giảng làm giảng viên hướng dẫn cho các thế hệ đi sau.
Mỗi một cột mốc đi qua đều vô cùng rực rỡ và đáng tự hào. Nhưng cột mốc vĩ đại và quan trọng nhất của đời người làm y, có lẽ sẽ không bao giờ được ghi lại trên bất kỳ bản lý lịch CV nào.
Mà nó nằm ở những câu hỏi tự vấn này:
- Sau ngần ấy năm tháng ngụp lặn trong áp lực bủa vây, mình có còn giữ được một trái tim ấm áp không?
- Mình có còn nhìn nhận bệnh nhân như một con người trọn vẹn, hay chỉ coi họ là một ca bệnh vô hồn?
- Mình có còn nhìn các bạn sinh viên y khoa lóng ngóng bằng một ánh mắt bao dung, nâng đỡ?
- Và quan trọng nhất, mình có còn nhớ được cái lý do sơ ngây, thuần khiết thuở ban đầu đã thôi thúc mình bước chân vào con đường này hay không?
Bởi vì đến tận cùng, nghề Y không chỉ là một bài sát hạch về kiến thức hàn lâm. Nó là một bài kiểm tra tàn khốc về nhân cách, về lòng kiên nhẫn, về sự tử tế tận cùng, và về khả năng giữ cho bản thân mình không trở nên lạnh lùng băng giá sau quá nhiều sự mệt mỏi và tổn thương.
Điều mình muốn nhắn gửi
10 năm trước, mình từng nghĩ tấm bằng Y khoa danh giá là bằng chứng xác tín rằng mình đã đi được một quãng đường rất xa.
10 năm sau, đi qua bao thăng trầm mình mới thấu hiểu: Đi xa không chỉ là việc bạn gặt hái thêm chức danh, kiếm thêm kinh nghiệm, hay đắp thêm những dòng chữ lấp lánh trên bản CV.
Mà đôi khi, đi xa có nghĩa là sau tất cả những áp lực đè nén, những lần va vấp đổ máu, những đêm thức trắng và những giây phút hoài nghi chính mình… mình vẫn kiên định giữ được một trái tim đủ mềm để thương người, và một cái lưng đủ thẳng để ngẩng cao đầu bước tiếp.
Nhân dịp mùa tốt nghiệp rộn rã năm nay, mình xin được gửi một lời mến chúc chân thành nhất đến các bạn tân bác sĩ:
Chúc mừng các bạn. Các bạn hoàn toàn không cần phải tự ép mình trở nên hoàn hảo ngay từ vạch xuất phát. Chỉ cần các bạn đừng bao giờ ngừng học hỏi, đừng bao giờ ngừng trưởng thành, và quan trọng nhất là đừng bao giờ để những góc khuất thử thách của nghề Y khiến bạn đánh rơi mất lý do vì sao mình đã chọn bắt đầu.
Welcome to Medicine!
Bạn nghĩ gì về 7 bài học chiêm nghiệm này của mình sau 10 năm hành nghề? Hãy để lại comment phía dưới để cùng chia sẻ câu chuyện của bạn với mình nhé.
Nếu bạn có người thân, bạn bè đang theo đuổi ngành Y hay chuẩn bị bước vào con đường chông gai này, hãy chia sẻ bài viết như một lời động viên gửi đến họ!
Dr. Christina Nguyễn
Phoenix Medical Academy
