Ngày xưa mình từng nghĩ học giỏi đồng nghĩa với việc ngồi lỳ trước bàn học lâu hơn, đọc sách nhiều hơn, và cố gắng “gồng” thêm một chút nữa mỗi ngày.
Tuy nhiên, sau nhiều năm học Y đầy khốc liệt và làm việc với tư cách là một bác sĩ chính thức tại Mỹ, mình đã nhận ra một sự thật hoàn toàn khác biệt:
Người học nhanh không nhất thiết phải là người học nhiều hơn. Họ đơn giản là những người biết học đúng cách hơn.
Nếu bạn đang cảm thấy quá tải với lượng kiến thức khổng lồ và muốn bứt phá hiệu suất của mình, dưới đây là 7 thay đổi nhỏ nhưng mang lại sức bật rất lớn mà bạn có thể áp dụng ngay hôm nay để học nhanh hơn và hiệu quả hơn.
1. Điều 1: Đừng bắt đầu bằng việc đọc, hãy bắt đầu bằng việc đặt câu hỏi
Một thói quen cực kỳ phổ biến của chúng ta khi bắt đầu học một chủ đề mới là mở cuốn sách ra và cắm đầu đọc từ trang đầu tiên cho đến trang cuối cùng.
Phương pháp học thụ động này thực chất cũng giống như việc bạn bước vào siêu thị mà không mang theo danh sách những món đồ cần mua. Bạn có thể đi loanh quanh rất lâu, cầm lên xem rất nhiều thứ, nhưng khi về đến nhà vẫn phát hiện mình thiếu mất nguyên liệu quan trọng nhất.
Vì vậy, trước khi bắt đầu đọc bất kỳ tài liệu nào, hãy kích hoạt bộ não bằng cách tự đặt ra cho mình những câu hỏi cốt lõi:
- “Mình bắt buộc phải hiểu được điều gì sau khi kết thúc buổi học này?”
- “Phần kiến thức này thường sẽ bị thầy cô khai thác theo kiểu nào trong đề thi?”
- “Nếu ngày mai phải giải thích lại phần này cho một người khác hiểu, mình sẽ trình bày ra sao?”
Khi não bộ của bạn đã được trang bị sẵn các câu hỏi từ trước, nó sẽ tự động quét thông tin một cách có mục tiêu và nhạy bén hơn rất nhiều.
2. Điều 2: Tự giải thích lại cho bản thân hoặc đóng vai người dạy
Việc đọc đi đọc lại một cuốn tài liệu nhiều lần thường mang lại cho chúng ta một cảm giác tự mãn rất dễ chịu: “À, phần kiến thức này mình đã biết và hiểu rồi”.
Nhưng bạn cần nhớ rằng, cảm giác quen mắt khi nhìn chữ hoàn toàn không đồng nghĩa với việc bộ não của bạn đã thực sự ghi nhớ sâu sắc nó. Nó giống hệt như việc bạn nhìn gương mặt một người lướt qua trên đường thấy rất quen, nhưng đến khi cần gọi tên thì bạn hoàn toàn bất lực không thể nhớ ra nổi tên của họ là gì.
Hiểu bài thực sự chỉ xảy ra khi bạn có thể dũng cảm đóng cuốn sách lại, tự diễn đạt và giải thích lại toàn bộ nội dung đó bằng chính ngôn từ mộc mạc của bản thân. Nếu bạn nói vấp váp hoặc không thể trình bày mạch lạc, điều đó chứng tỏ mảnh kiến thức đó thực chất vẫn chưa thuộc về bạn.
3. Điều 3: Thay đổi mục tiêu từ “học bao lâu” sang “học được gì”
Bạn hãy chủ động loại bỏ kiểu đặt mục tiêu sáo rỗng theo thời gian như: “Mục tiêu hôm nay của mình là ngồi học liên tục trong 6 tiếng”.
Bởi vì việc bạn giam mình trước bàn học suốt 6 tiếng đồng hồ hoàn toàn không đồng nghĩa với việc bộ não của bạn sẽ tiếp thu và tiến bộ tương ứng với 6 tiếng đó.
Nó cũng giống như việc bạn bước vào phòng tập gym suốt 2 tiếng đồng hồ nhưng phần lớn thời gian chỉ đi qua đi lại, chạm vào máy tập này một chút, ngắm nghía máy tập kia một chút. Cơ thể bạn vẫn mệt mỏi, nhưng hệ cơ bắp chắc chắn không thể khỏe mạnh hơn.
Hãy thay thế bằng những mục tiêu hành động cụ thể và có thể đo lường được:
- “Hôm nay mình sẽ hoàn thành xuất sắc 40 câu hỏi trắc nghiệm thực hành.”
- “Hôm nay mình phải giải thích tường tận được cơ chế sinh lý bệnh này.”
- “Hôm nay mình bắt buộc phải phân biệt được 3 căn bệnh rất dễ gây nhầm lẫn này.”
Tổng thời gian bạn ngồi trên ghế học không bao giờ quan trọng bằng kết quả thực tế mà bạn tạo ra sau khi buổi học đó kết thúc.
4. Điều 4: Chủ động làm câu hỏi thực hành từ sớm
Có rất nhiều bạn học sinh, sinh viên thường mang tâm lý trì hoãn, muốn đợi cho đến khi bản thân “học xong xuôi hết lý thuyết” rồi mới bắt đầu bắt tay vào làm câu hỏi ôn luyện.
Nhưng việc học lý thuyết suông mà thiếu đi các câu hỏi thực hành thực chiến không khác gì việc bạn đang cố gắng học bơi ngay trên mặt đất khô ráo. Bạn có thể thuộc lòng mọi cuốn sách hướng dẫn về cách quạt tay, cách đạp chân hay cách lấy hơi dưới nước, nhưng chỉ khi thực sự bước xuống hồ bơi, bạn mới biết bản thân đang bị hụt hơi ở những chỗ nào.
Các câu hỏi trắc nghiệm và bài tập thực hành ra đời không chỉ đơn thuần là để kiểm tra điểm số của bạn. Nó chính là một phương pháp học hiệu quả giúp bạn chủ động nhận diện ra những lỗ hổng kiến thức, những điểm mình đang hiểu sai, và những cái bẫy đề thi mà mình dễ bị sập bẫy nhất.
5. Điều 5: Đào sâu lý do sai sót thay vì chỉ đọc đáp án
Rất nhiều người sau khi làm sai một câu hỏi thường chỉ lướt nhanh qua phần giải thích đáp án đúng rồi tự nhủ: “À, ra là vậy, mình hiểu rồi” và vội vàng chuyển sang câu khác.
Hành vi này thực chất giống như việc chiếc xe của bạn đang báo đèn lỗi động cơ nguy hiểm, nhưng thay vì mở nắp capo ra kiểm tra chi tiết, bạn lại chỉ tìm cách tắt chiếc đèn báo đó đi để khuất mắt.
Để thực sự tiến bộ, mỗi khi làm sai một câu hỏi, bạn hãy dừng lại một nhịp để đào sâu và phân loại chính xác nguyên nhân gốc rễ của lỗi sai đó:
- Mình sai do bản thân hoàn toàn chưa biết đến mảng kiến thức này?
- Mình sai do thói quen đọc lướt đề bài quá vội vàng?
- Mình sai do bị phân tâm bởi một phương án nhiễu gần đúng?
- Hay mình sai do chưa thực sự phân biệt được ranh giới giữa hai khái niệm tương đồng nhau?
Mỗi lỗi sai được mổ xẻ chính là một tấm bản đồ chỉ đường vô giá cho thấy bạn cần phải sửa đổi ở đâu. Nếu bạn chỉ đọc lướt qua đáp án đúng rồi đi tiếp, bạn đang tự tay vứt bỏ đi phần tài sản đáng giá nhất của quá trình học tập.
6. Điều 6: Thiết lập chu kỳ ôn tập ngắt quãng để ghi nhớ dài hạn
Bạn tuyệt đối đừng cố gắng nhồi nhét một khối lượng kiến thức khổng lồ vào đầu trong vòng một ngày rồi bỏ bẵng nó suốt nhiều tuần sau đó.
Kiến thức trong não bộ vận hành hoàn toàn giống như một lối đi nhỏ trong rừng sâu hoang vu:
- Nếu bạn chỉ đi qua lối đó một lần duy nhất, cỏ dại chỉ hơi dạt sang hai bên rồi nhanh chóng mọc lại như cũ.
- Nếu bạn kiên trì đi lại trên con đường đó nhiều lần, lối mòn mới dần dần được hình thành rõ nét.
- Và nếu một thời gian dài bạn không bước chân qua, cỏ dại sẽ lại mọc um tùm và xóa sạch dấu vết.
Bộ não của con người cũng hoạt động theo cơ chế tương tự. Kiến thức không bao giờ được khắc sâu vào trí nhớ dài hạn nhờ vào một buổi học nhồi nhét thật lâu. Nó chỉ được ghi nhớ bền vững thông qua việc được bộ não chủ động gọi tên và sử dụng lặp đi lặp lại nhiều lần theo chu kỳ ngắt quãng (Spaced Repetition): Hôm nay học, ngày mai ôn tập nhanh, vài ngày sau gặp lại, và một tuần sau tự làm bài kiểm tra đánh giá.
7. Điều 7: Tuyệt đối không hy sinh giấc ngủ của bản thân
Khi đứng trước áp lực của hàng núi bài vở chưa kịp học, phản xạ tự nhiên của rất nhiều bạn là cố gắng thức thêm 2-3 tiếng đêm muộn để nạp thêm kiến thức.
Nhưng bạn cần biết rằng, giấc ngủ hoàn toàn không phải là một sự lãng phí thời gian vô ích của cơ thể.
Thực tế khoa học đã chứng minh, giấc ngủ chính là thời điểm vàng để bộ não tiến hành sắp xếp, liên kết lại toàn bộ các luồng thông tin thu nhận được trong ngày và chuyển hóa chúng vào vùng trí nhớ dài hạn.
Bạn có thể ép cơ thể thức thêm đêm nay để học bài. Nhưng nếu ngày hôm sau bạn phải bước vào phòng thi hay phòng làm việc với một cái đầu uể oải, mất tập trung, trí nhớ suy giảm và khả năng tiếp thu chậm chạp, thì cái giá phải trả cho sức khỏe và điểm số thực tế sẽ lớn hơn rất nhiều so với những gì bạn nhận được.
Lời kết
Học tập giỏi và thành công hoàn toàn không phải là một cuộc đua về sự chịu đựng đau khổ về mặt thể chất. Nó là nghệ thuật biết cách làm cho bộ não của mình hợp tác một cách tối ưu nhất.
Bởi vì trên chặng đường dài đầy thử thách, người đi được đến đích cuối cùng và gặt hái được nhiều thành tựu nhất không phải là người cố gắng học nhiều nhất bằng mọi giá, mà luôn là người biết học đúng cách, sửa sai nhanh, và duy trì được sức bền bỉ dẻo dai của bản thân.
Bạn nghĩ gì về 7 thay đổi trong phương pháp học tập này của mình? Bạn đang áp dụng phương pháp nào để tối ưu hóa việc học của bản thân hằng ngày? Hãy để lại comment phía dưới để cùng chia sẻ với mình nhé.
Nếu cảm thấy bài viết này mang lại những thông tin thực tế và hữu ích, hãy chia sẻ nó rộng rãi đến bạn bè và đồng nghiệp xung quanh!
Dr. Christina Nguyễn
The Phoenix Medical Academy
