Có một căn bệnh không làm bạn đau.
Không làm bạn sốt.
Không làm bạn ho.
Nhưng mỗi đêm, nó có thể khiến cơ thể bạn rơi vào trạng thái như bị “báo động” hàng chục, thậm chí hàng trăm lần.
Bệnh đó tên là obstructive sleep apnea, tức ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn đường thở. Đây là dạng thường gặp nhất.
Nhiều người thường thắc mắc:
– “Sao ngủ đủ 7-8 tiếng mà vẫn mệt?”
– “Sao sáng dậy đầu nặng nặng?”
– “Sao ban ngày dễ buồn ngủ, dễ cáu, khó tập trung?”
– “Sao huyết áp cứ cao dù đã uống thuốc?”
– “Sao chồng/vợ cứ than mình ngáy như máy cưa?”
Và rất nhiều người trả lời đơn giản:
“Chắc tại stress.”
“Chắc tại già rồi.”
“Chắc tại làm nhiều quá.”
“Chắc tại ngủ không sâu.”
Nhưng đôi khi vấn đề không phải là bạn ngủ ít.
Mà là cơ thể không thật sự được nghỉ ngơi vì não không có đủ oxy.
Trong obstructive sleep apnea, đường thở có thể bị hẹp hoặc tắc lại trong lúc ngủ. Khi đó, luồng không khí đi vào phổi bị giảm hoặc ngừng tạm thời. Oxy có thể tụt. Não nhận ra có vấn đề và đánh thức cơ thể rất ngắn để bạn thở lại.
Bạn có thể không nhớ những lần “tỉnh” đó.
Nhưng cơ thể thì chịu hậu quả.
Giấc ngủ bị chia nhỏ.
Não không vào được những giai đoạn ngủ sâu một cách ổn định.
Giống như một chiếc điện thoại được cắm sạc cả đêm, nhưng nguồn điện cứ chập chờn.
Sáng dậy đáng ra pin phải 100%.
Nhưng thật ra chỉ có 40%.
Đây là lý do sleep apnea không chỉ là chuyện “ngáy làm phiền người nằm cạnh.”
Mà còn là vấn đề sức khoẻ.
Nếu ngáy đi kèm với những dấu hiệu như ngưng thở khi ngủ, thở hộc lên, buồn ngủ ban ngày, ngủ dậy vẫn mệt, đau đầu buổi sáng, hoặc huyết áp khó kiểm soát, thì cần được xem xét kỹ.
Sleep apnea thường hay gặp ở người thừa cân hoặc béo phì.
Nhưng người không béo vẫn có thể bị.
Cấu trúc hàm, cổ, lưỡi, amidan, đường thở, tuổi tác, giới tính, tiền sử gia đình, rượu bia, thuốc an thần, tư thế ngủ… đều đóng vai trò quan trọng.
Ở một số người châu Á, ít ai bị béo phì, nhưng cấu trúc sọ mặt và đường thở vẫn có thể góp phần làm tăng nguy cơ bị sleep apnea.
Phụ nữ cũng có thể bị sleep apnea, đặc biệt là sau mãn kinh.
Về lâu dài, obstructive sleep apnea không được điều trị có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe, bao gồm huyết áp cao, bệnh tim mạch, đột quỵ, tiểu đường, tai nạn do buồn ngủ khi lái xe, giảm chất lượng sống và giảm khả năng tập trung.
Không phải ai có sleep apnea cũng sẽ gặp tất cả những vấn đề này.
Nhưng đây là một bệnh đáng được phát hiện và điều trị, không phải chỉ là một “tật xấu khi ngủ.”
Vậy nếu bạn đọc tới đây và bắt đầu tự hỏi: “Có khi nào mình hoặc người nhà mình bị sleep apnea không?”
Thì điều nên làm là hãy nói chuyện với bác sĩ của bạn.
Bác sĩ có thể hỏi thêm về triệu chứng, bệnh nền, thuốc đang dùng, cân nặng, huyết áp, mức độ buồn ngủ ban ngày, và quyết định xem bạn có cần làm sleep study (đo nồng độ oxy của bạn khi ngủ) hay không.
Sleep study có thể được làm tại trung tâm giấc ngủ trong bệnh viện, hoặc trong một số trường hợp có thể làm tại nhà.
Trong lúc chờ được đánh giá, một số điều có thể hữu ích là:
– Tránh rượu bia gần giờ ngủ.
– Tránh thuốc an thần nếu chưa trao đổi với bác sĩ.
– Thử ngủ nghiêng nếu triệu chứng nặng hơn khi nằm ngửa.
– Giảm cân nếu đang thừa cân.
– Điều trị nghẹt mũi hoặc dị ứng nếu có.
– Giữ lịch ngủ đều hơn.
Những điều này không thay thế cho chẩn đoán và điều trị, nhưng có thể là bước khởi đầu tốt.
Và một điều rất quan trọng: Nếu bạn buồn ngủ đến mức có thể ngủ gật khi lái xe, khi làm việc, hoặc khi chăm con nhỏ, hãy xem đây là dấu hiệu cần được đánh giá sớm.
– Đừng cố “ráng chịu.”
– Đừng lái xe khi quá buồn ngủ.
Sleep apnea không phải là chuyện xấu hổ.
Nó cũng không phải là dấu hiệu bạn “già,” “yếu,” hay “thiếu kỷ luật.”
Nó là một vấn đề y khoa thật sự.
Và sau khi được chẩn đoán và điều trị, rất nhiều bệnh nhân của mình đã chia sẻ: “Tôi cảm thấy khoẻ hơn rất nhiều. Có thêm năng lượng và không uể oải như trước.”
Bạn nghĩ gì về những chia sẻ này? Hãy comment cho mình biết nhé.
Hãy chia sẻ nếu bạn cảm thấy hữu ích!
Dr. Christina Nguyễn
Phoenix Medical Academy
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích giáo dục sức khoẻ cộng đồng, không thay thế cho việc khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ. Bạn nên trao đổi cụ thể với bác sĩ của bạn để được tư vấn và hướng dẫn cụ thể cho trường hợp của bạn.
