Sau hơn 20 năm nhập cư đến Mỹ và 10 năm làm việc với tư cách bác sĩ chính thức trong hệ thống y tế Mỹ, mình đã nhận ra một điều vô cùng thú vị và đáng tự hào về cộng đồng người Việt nhập cư.
Nhìn từ bề ngoài, nhiều người trong chúng ta bắt đầu hành trình này với rất nhiều bất lợi bủa vây:
- Vốn tiếng Anh không hoàn hảo.
- Gia đình hoàn toàn xa lạ, không rành rẽ hệ thống bản địa.
- Không sở hữu những mối quan hệ xã hội mạnh mẽ.
- Không có một ai đi trước để cầm tay chỉ việc từng bước một.
- Thậm chí, toàn bộ bằng cấp, kinh nghiệm và sự tự tin từng gầy dựng ở Việt Nam… sang đến đây bỗng chốc phải chấp nhận chứng minh lại từ đầu.
Thế nhưng, chính những con người xuất phát từ vạch âm đó, sau vài năm, mười năm, rồi hai mươi năm… lại trở thành những cá nhân vô cùng kiên cường và rất khó bị đánh gục.
Họ làm được điều đó không phải vì họ không biết mệt mỏi. Không phải vì họ chưa từng rơi nước mắt trong góc tối. Cũng không phải vì họ đã mạnh mẽ sẵn từ trong trứng nước.
Mà bản chất là vì họ đã sống qua quá nhiều lần phải tự nắm chặt tay và nhủ với chính mình: “Không sao cả. Mình sẽ tìm cách khác.”
Có một loại sức mạnh đặc biệt không đến từ sự may mắn, mà đến từ việc dù cuộc đời đã từng vô cùng khó khăn, mình vẫn lựa chọn phải tiếp tục bước đi. Và mình nghĩ, đó chính là một trong những “lợi thế ngầm” lớn nhất của người Việt nhập cư.
1. Người Việt nhập cư đã quen với việc bắt đầu lại tất cả từ vạch xuất phát
Không phải ai cũng đủ bản lĩnh để chịu đựng được cảm giác bản thân từng là một người có năng lực, có vị thế ở quê nhà, nhưng khi sang một vùng đất mới bỗng chốc biến thành “người mới” hoàn toàn.
- Mới hoàn toàn trong ngôn ngữ giao tiếp hằng ngày.
- Mới hoàn toàn trong cách tiếp cận văn hóa ứng xử.
- Mới hoàn toàn trong quy trình nộp đơn xin việc.
- Mới hoàn toàn trong cách mà xã hội xung quanh đánh giá năng lực của mình.
Cảm giác hụt hẫng đó rất dễ nhấn chìm con người ta vào sự tự ti và hoang mang. Nhưng một khi đã dũng cảm vượt qua được giai đoạn thử vàng đó, bạn sẽ sở hữu một năng lực cực kỳ quý giá: “Không còn quá sợ hãi trước việc phải bắt đầu lại từ đầu.”
Bị từ chối thì đau đớn thật, nhưng nó không thể giết chết được ý chí của bạn.
- Kiến thức chưa biết thì mình chủ động học.
- Lộ trình đi sai đường thì mình bình tĩnh sửa.
- Cánh cửa này không mở thì mình kiên trì gõ cánh cửa khác.
Một người đã từng tự mình đập đi xây lại cả một cuộc đời ở một đất nước xa lạ sẽ không bao giờ dễ dàng sụp đổ chỉ vì một vài lần thất bại tạm thời.
2. Sức bền vô hạn từ những năm tháng không có lựa chọn lùi bước
Nhiều người Việt nhập cư thường không có sẵn cho mình những “tấm đệm an toàn” êm ái về mặt tài chính hay gia thế khi mới sang Mỹ.
- Không phải lúc nào cũng có người thân, dòng họ ở bên cạnh để cậy nhờ.
- Không phải lúc nào cũng có người đi trước chỉ đường dẫn lối.
- Và họ hoàn toàn không có cái quyền được dừng lại quá lâu để buồn bã, để sợ hãi hay đứng hoang mang giữa đường.
Bởi vì một thực tế trần trụi hằng ngày là: Các hóa đơn (bills) tiền nhà, tiền điện nước vẫn đến hạn phải trả. Con cái vẫn bắt buộc phải có tiền đóng học để đến trường. Và công việc mưu sinh vẫn phải tiếp tục vận hành.
Nghe qua thì có vẻ ngậm ngùi, nhưng chính hoàn cảnh không có đường lui đó đã rèn luyện nên một kiểu sức bền vô cùng đặc biệt.
Nó là một loại sức mạnh không ồn ào, không phô trương, cũng không cần bất kỳ ai phải đứng ngoài vỗ tay ca tụng. Nó chỉ đơn giản hiển hiện ở việc: Sáng ngày hôm sau họ vẫn thức dậy đúng giờ, vẫn bước ra đường đi làm, vẫn chu toàn lo lắng cho gia đình và âm thầm tìm phương án giải quyết triệt để từng vấn đề phát sinh.
Trong suốt 10 năm làm bác sĩ tại Mỹ, mình đã có cơ hội tiếp xúc và chữa trị cho rất nhiều con người như vậy. Họ mang trong mình cả một chương dài đầy giông bão, nhưng khi ngồi lại kể cho bác sĩ nghe, họ lại chia sẻ bằng một thái độ vô cùng bình thản, nhẹ nhàng như thể đó chỉ là chuyện “đời mà, có gì đâu”. Và mình thực sự kính nể kiểu mạnh mẽ nội tại sâu sắc đó.
3. Bản năng buộc phải thích nghi thần tốc với hệ thống phức tạp của Mỹ
Đối với một người mới định cư, xã hội Mỹ ban đầu vận hành không khác gì một mê cung rối rắm với hàng loạt các hệ thống phức tạp: Từ hệ thống bảo hiểm y tế, luật thuế, chỉ số điểm tín dụng (credit score), hệ thống trường học, quy trình xin việc, văn hóa công sở, cho đến kỹ năng xây dựng các mối quan hệ xã hội chuyên nghiệp.
Để có thể sống sót và bứt phá trong môi trường này, người Việt nhập cư bắt buộc phải bật chế độ quan sát và học hỏi cực kỳ nhanh nhạy:
- Ở môi trường này, người Mỹ thực sự đánh giá cao điều gì?
- Đâu là luật văn bản thực tế, và đâu là những quy luật ngầm cần tinh tế nhận ra?
- Khi nào thì cần giữ sự khiêm tốn, và khi nào bắt buộc phải bản lĩnh lên tiếng?
- Khi nào cần nỗ lực làm việc nhiều hơn, và khi nào cần tư duy để làm việc đúng chỗ hơn?
Bởi vì trên đất Mỹ, chăm chỉ là điều kiện cần, nhưng chỉ chăm chỉ thôi thì tuyệt đối chưa bao giờ là đủ. Nếu bạn cắm đầu chăm chỉ một cách mù quáng mà từ chối thấu hiểu cách thức vận hành của hệ thống, bạn sẽ rất dễ bị guồng quay này bào mòn cả sức khỏe lẫn tinh thần.
4. Lợi thế chiến lược khi nhìn nhận cuộc đời qua hai lăng kính văn hóa
Hành trình sống giao thoa giữa hai nền văn hóa đôi khi sẽ khiến chúng ta rơi vào cảm giác lạc lõng: Trở về Việt Nam thì thấy tư duy của mình đã có nhiều phần khác biệt, nhưng sống tại Mỹ thì đôi khi vẫn cảm giác chưa hoàn toàn thuộc về nơi này.
Tuy nhiên, càng đi đường dài, mình càng nhận ra trạng thái chênh vênh này thực chất lại là một lợi thế chiến lược rất lớn nếu bạn biết cách tận dụng:
- Chúng ta thấu hiểu sâu sắc các giá trị tình thân thiêng liêng của một gia đình Á Đông, nhưng đồng thời cũng tiếp thu và học được cách thiết lập ranh giới cá nhân (boundaries) một cách văn minh của người Mỹ.
- Chúng ta hiểu được đức tính khiêm tốn, nhưng cũng rèn luyện được tư duy sòng phẳng của Mỹ: Nếu mình làm tốt mà không chủ động nói về năng lực của bản thân, người khác sẽ mặc định không nhìn thấy giá trị của mình.
- Chúng ta trân trọng sự hy sinh của cha mẹ, nhưng cũng thấu suốt tư duy hiện đại rằng con cái là một thực thể độc lập, không nhất thiết phải sống gượng ép để hoàn thành nốt giấc mơ còn dang dở của đấng sinh thành.
Việc đứng giữa hai dòng chảy văn hóa chưa bao giờ là dễ dàng. Nhưng nó tặng cho bạn một tài sản vô giá: Năng lực nhìn nhận một vấn đề từ nhiều khía cạnh khác nhau. Và một người sở hữu tư duy đa chiều sẽ luôn linh hoạt hơn, bớt cực đoan hơn, và không bao giờ bị hoàn cảnh giam cầm vào một lối suy nghĩ bế tắc duy nhất.
5. Sở hữu những lý do và động lực đủ lớn để không bao giờ bỏ cuộc
Phần lớn người Việt nhập cư sang Mỹ hoàn toàn không phải chỉ sống và chiến đấu cho riêng bản thân họ.
- Họ nỗ lực học tập không chỉ để lấy tấm bằng treo cho oai.
- Họ cày cuốc đi làm không chỉ để kiếm tiền chi trả các hóa đơn sinh hoạt cơ bản.
- Họ tích lũy mua nhà không chỉ để sở hữu một khối tài sản vật chất đơn thuần.
Phía sau lưng họ luôn là hình bóng của cha mẹ già, là tương lai của con cái, là trách nhiệm với gia đình, và là một khát vọng cháy bỏng: Giúp cho thế hệ đời sau có được nhiều sự lựa chọn tốt đẹp, rộng mở hơn thế hệ đời trước.
Đó vừa là một áp lực đè nặng lên vai, nhưng đồng thời cũng chính là nguồn nhiên liệu động lực khổng lồ.
Khi bạn thấu suốt được rằng con đường gập ghềnh mình đang đi không phải chỉ phục vụ cho một cái tôi ích kỷ của riêng mình, cơ thể bạn sẽ tự động kích hoạt một sức chịu đựng vô hạn: Bạn có thể mệt mỏi, nhưng tuyệt đối không dễ dàng buông bỏ; bạn có thể có chút sợ hãi, nhưng vẫn sẽ kiên cường tìm ra giải pháp; bạn có thể thấy lạc lõng, nhưng đôi chân vẫn sẽ vững vàng bước tiếp về phía trước.
Lời kết
Sau hơn hai thập kỷ trải nghiệm cuộc sống trên đất Mỹ, bản thân mình đã không còn nhìn nhận hành trình định cư này bằng hai lăng kính đơn giản, phiến diện là chữ “khổ” hay chữ “sướng” nữa. Bản chất của nó phức tạp và sâu sắc hơn thế rất nhiều.
Ở đó có những khoảng lặng của mất mát, có sự cô đơn bủa vây, có những phút giây tự ti, và có cả những lần cảm thấy bản thân thật nhỏ bé trước một hệ thống vận hành quá khổng lồ.
- Nhưng đi kèm với những thử thách đó là một tiến trình chuyển hóa vô cùng đẹp đẽ:
- Học cách biến những bất lợi ban đầu thành bản lĩnh nội tại.
- Biến sự thiếu thốn tài nguyên thành khả năng xoay xở, ứng biến linh hoạt.
- Biến cảm giác lạc lõng thành một góc nhìn rộng mở, bao dung hơn.
- Biến những áp lực đè nặng thành nguồn động lực mạnh mẽ để bứt phá.
Và biến chính những lần phải chấp nhận bắt đầu lại từ đầu thành một niềm tin sắt đá rằng: Chỉ cần bản thân còn thở, mình chắc chắn sẽ còn có thể đi tiếp.
Vậy nên, nếu bạn là một người Việt đang sinh sống tại Mỹ, hoặc đang chuẩn bị hành trang bước chân vào chuyến hành trình định cư này, bạn tuyệt đối đừng chỉ chăm chăm nhìn vào những mảnh ghép mà mình còn đang thiếu hụt.
Hãy học cách nhìn vào cả những tài sản vô giá mà bạn đã và đang sở hữu trong tay: Bạn có sức bền được tôi luyện qua gian khó; bạn có bản năng thích nghi thần tốc; bạn có trải nghiệm sống phong phú giữa hai thế giới; và bạn đang có những lý do vô cùng lớn lao để không phép mình dừng lại.
Người Việt nhập cư đạt được thành công trên đất Mỹ hoàn toàn không phải vì cuộc đời họ gặp được nhiều điều dễ dàng. Họ thành công là vì họ đã học được cách đứng dậy một cách hiên ngang sau mỗi lần bị cuộc đời quật ngã.
Bạn nghĩ gì về những lời chiêm nghiệm này của mình? Trên hành trình định cư và phát triển bản thân tại Mỹ, điều gì đã rèn luyện cho bạn sức mạnh lớn nhất? Hãy để lại comment phía dưới bài viết để cùng thảo luận với mình nhé.
Nếu bạn cảm thấy bài viết này mang lại những giá trị tinh thần và góc nhìn hữu ích, hãy chia sẻ nó rộng rãi đến người thân, bạn bè đang sống ở Mỹ hoặc sắp sửa sang Mỹ!
Dr. Christina Nguyễn
Phoenix Medical Academy
