Bạn từng khuyên nhỏ bạn thân đừng quay lại với người yêu cũ, mà nó cứ năm lần bảy lượt chia tay rồi lại hoà, rồi lại chia tay rồi lại tìm đến bạn khóc lóc?
Bạn từng khuyên một đứa bạn hãy làm một điều mà bạn nghĩ sẽ rất hữu ích với nó nhưng nó cứ ừ è rồi vẫn không làm?
Bạn cảm thấy bực mình vì không biết phải làm sao.
Bạn cảm thấy bất lực.
Bạn muốn mặc kệ, nhưng vì bạn có trái tim, bạn có sự quan tâm, bạn muốn tốt cho nó, nên bạn không kệ được.
Mình cũng thế.
Mình đi theo nghề Y vì mình muốn giúp những người xung quanh, những bệnh nhân của mình có được sức khoẻ tốt nhất có thể. Chính vì vậy, sau khi hiểu rõ những tác hại nghiêm trọng của những thói quen xấu như h.ú.t t.h.u.ố.c l.á, n.g.h.i.ệ.n r.ư.ợ.u, v.v. thì mình luôn mong muốn bệnh nhân của mình cũng có thể từ bỏ được những thói quen đó, để không bị tổn hại sức khoẻ về sau.
Nhưng bệnh nhân của mình dù mình đã cố gắng giải thích cho họ hiểu về tác hại của những điều này thì họ vẫn không thay đổi. Có người thì hứa hẹn sẽ thay đổi, nhưng rồi đâu vẫn vào đó. Có người thì nói rằng họ hiểu nhưng họ không muốn.
Và một sai lầm mình mắc phải khi còn là một sinh viên Y, một bác sĩ nội trú mới vào nghề, đó là mình đánh đồng việc họ không thay đổi với việc mình là một người bác sĩ dở, và tự dằn vặt bản thân vì điều đó. Bên cạnh đó, thì mình cũng cảm thấy bực mình khi bệnh nhân “không nghe lời” mình.
Sai lầm của mình là mình chưa hiểu được việc thay đổi một thói quen là khó khăn như thế nào. Mình cũng chưa hiểu được rằng mỗi người có một hành trình riêng trong cuộc đời, và để từ bỏ một thói quen xấu cũng đòi hỏi sự sẵn sàng về mặt tâm lý của riêng họ.
Dần dần, mình cũng đã nghiệm ra được rằng bác sĩ cũng chỉ là người hướng dẫn, người đồng hành, để khuyên bệnh nhân đi theo đúng hướng điều trị, chứ không thể ép buộc hay làm thay cho họ được. Đặc biệt là bệnh nhân Mỹ, họ rất coi trọng quyền tự chủ với việc chăm sóc sức khỏe của họ (Patient’s Autonomy), và bác sĩ cần hiểu và tôn trọng quyền đó của họ.
Mình đã học được một phương pháp rất hay trong cách giao tiếp của bác sĩ Mỹ và bệnh nhân chính là Motivational Interviewing (Phỏng Vấn Khích Lệ Động Lực).
Chẳng hạn – trong khi tư vấn cho bệnh nhân bỏ thuốc lá thì sau khi hỏi bệnh nhân về việc hút thuốc của họ, thì mình sẽ hỏi “Are you ready to quit?” (Bạn đã sẵn sàng bỏ thuốc chưa?) Có người thì nói “Yes”, nhưng cũng có nhiều người nói là “No.” Mình sẽ ghi nhận câu trả lời đó, và mình cũng trấn an họ rằng mình hiểu và không ép buộc họ “That’s OK that you’re not ready.” Rồi mình sẽ hỏi thêm về hiểu hơn về họ “When do you think you’ll be ready?” (Khi nào bạn nghĩ bạn sẽ sẵn sàng?) Có người không biết khi nào họ mới sẵn sàng, nhưng cũng có người sẽ có những mốc, chẳng hạn “When I retire from this job, I’ll quit. It’s too stressful now.” (Khi nào tôi nghỉ hưu từ công việc này, thì tôi sẽ bỏ hút thuốc. Bây giờ đang còn căng thẳng quá.) Từ đó mình lẽ lại hỏi thêm về những sự căng thẳng của họ, v.v. để tìm hiểu thêm về nguyên nhân gốc rễ và có thêm cơ hội để thấu hiểu bệnh nhân hơn để hỗ trợ tốt hơn cho mỗi bệnh nhân tuỳ theo hoàn cảnh của họ.
Từ khi mình áp dụng phương pháp này thì mình không còn cảm thấy “thất bại” khi không thuyết phục được bệnh bỏ thuốc, hoặc “bực bội” vì sao bệnh nhân “lỳ quá” không chịu nghe lời khuyên của mình. Mà thay vào đó mà một mối quan hệ tốt hơn với bệnh nhân – bệnh nhân không cảm thấy bị phán xét hay bị “giảng” khi đi bác sĩ, họ mở lòng chia sẻ hơn, và họ quay lại tái khám trong một tâm trạng thoải mái hơn, và mình cũng cảm thấy nhẹ nhàng hơn.
Quả thật vậy, là con người, mỗi người đều có một gánh nặng riêng – và bác sĩ không thể lao vào gánh giúp bệnh nhân được. Mỗi người phải tự gánh gánh nặng của chính mình. Đến một lúc nào đó khi họ đã sẵn sàng để bỏ xuống (chẳng hạn như bỏ thuốc), thì bác sĩ sẽ ở bên cạnh để hỗ trợ. (Cũng như vậy, bạn cũng không thể nhảy vào để gánh thay gánh nặng của nhỏ bạn thân đang đau kh.ổ trong tình yêu được. Cứ để nó đ.a.u. đủ thì nó sẽ buông.)
Hiểu được điều này phải nói là một trong những khai sáng lớn nhất trong đời của mình, không những là cho nghề Y, mà còn cho những mối quan hệ khác trong cuộc sống.
Mình hy vọng chia sẻ này của mình cũng hữu ích phần nào cho bạn.
Nếu bạn muốn mình chia sẻ nhiều hơn về trải nghiệm của mình với nghề Y tại Mỹ thì hãy commen “chia sẻ” nhé.
Chúc bạn một ngày bình an và nhiều sức khoẻ.
Dr. Christina Nguyễn
Phoenix Medical Academy
