- Không đau.
- Không sốt.
- Không có bất kỳ dấu hiệu rõ ràng nào.
Thế nhưng, chỉ sau một cú trượt chân tưởng chừng rất nhẹ, nhiều người đã phải đối mặt với tình trạng gãy cổ tay, xẹp đốt sống hoặc gãy xương hông nghiêm trọng. Căn bệnh thầm lặng đó chính là bệnh loãng xương.
Nhiều phụ nữ Việt Nam thường dành sự chú ý đặc biệt đến các chỉ số đường huyết, huyết áp, cholesterol hay tầm soát ung thư, nhưng lại rất ít khi nghĩ đến sức khỏe của hệ xương khớp.
Trong khi đó, sau giai đoạn mãn kinh, lượng nội tiết tố estrogen sụt giảm mạnh khiến tốc độ mất xương diễn ra nhanh hơn. Bên cạnh đó, cân nặng thấp và vóc dáng nhỏ bé đặc trưng của người Á Đông cũng là những yếu tố nguy cơ hàng đầu làm tăng tỷ lệ loãng xương.
1. Bệnh loãng xương: Sát thủ thầm lặng tước đoạt sự tự lập của phụ nữ
Điều đáng sợ nhất là bệnh loãng xương thường không gây ra bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào trong suốt nhiều năm trời. Bạn vẫn có thể đi lại, làm việc và sinh hoạt hoàn toàn bình thường, trong khi mật độ xương bên trong đang âm thầm giảm dần theo thời gian.
Rất nhiều người chỉ thực sự biết mình bị loãng xương sau khi biến cố gãy xương đầu tiên đã xảy ra.
Đối với những người lớn tuổi, một lần gãy xương hông không đơn giản chỉ là câu chuyện bó bột hay phẫu thuật chỉnh hình rồi xong. Một cú ngã tai hại có thể biến một người đang hoàn toàn tự do đi lại, tự nấu ăn, tự chăm sóc bản thân bỗng chốc phải nằm viện dài ngày, trải qua đại phẫu, phải ngồi xe lăn và hoàn toàn phụ thuộc vào con cháu trong từng sinh hoạt nhỏ nhất hằng ngày.
Nói cách khác, loãng xương tước đoạt đi sự tự lập và tự do lựa chọn của bạn khi về già.
2. Hướng dẫn tầm soát loãng xương và quyền lợi bảo hiểm tại Mỹ
Tầm soát không phải là để khiến chúng ta thêm lo sợ, mà là để chủ động phát hiện tình trạng xương yếu trước khi quá muộn.
Tại Mỹ, phụ nữ từ 65 tuổi trở lên luôn được khuyến cáo nên thực hiện tầm soát loãng xương định kỳ bằng phương pháp đo mật độ xương, thường gọi là kỹ thuật DXA hoặc DEXA scan.
Đối với phụ nữ đã mãn kinh nhưng chưa đến 65 tuổi, bác sĩ cũng có thể chỉ định tầm soát sớm hơn nếu bạn sở hữu các yếu tố nguy cơ cao bao gồm:
- Cân nặng thấp hoặc vóc dáng người nhỏ nhắn.
- Có cha hoặc mẹ ruột từng bị gãy xương hông.
- Bản thân từng bị gãy xương sau một chấn thương hoặc va chạm nhẹ.
- Trải qua giai đoạn mãn kinh sớm hoặc đã phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng sớm.
- Có thói quen hút thuốc lá hoặc uống nhiều rượu bia.
- Lối sống ít vận động thể chất.
- Chế độ ăn uống thiếu hụt calcium và vitamin D trong một thời gian dài.
- Sử dụng các loại thuốc steroid (như prednisone) liều cao hoặc kéo dài.
- Mắc các bệnh lý về đường ruột, tuyến giáp, bệnh thận hoặc các bệnh viêm mạn tính.
Quyền lợi bảo hiểm y tế khi đo mật độ xương tại Mỹ
Một tin vui là tại Mỹ, nhiều chương trình bảo hiểm y tế có chi trả toàn bộ cho việc tầm soát loãng xương nếu bạn nằm trong nhóm tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ phù hợp.
Đối với đa số các gói bảo hiểm tư nhân tuân thủ theo đạo luật Affordable Care Act (ACA), dịch vụ đo mật độ xương được xếp vào danh mục dịch vụ phòng ngừa (preventive care) miễn phí dành cho:
- Phụ nữ từ 65 tuổi trở lên.
- Phụ nữ đã mãn kinh dưới 65 tuổi nhưng được đánh giá có nguy cơ loãng xương hoặc gãy xương cao.
Khi được thực hiện đúng theo chỉ định chuyên môn của bác sĩ và tại các cơ sở y tế nằm trong mạng lưới (in-network), dịch vụ tầm soát này sẽ được bảo hiểm chi trả toàn bộ mà bệnh nhân không phải trả tiền túi cho khoản copay hoặc deductible. Tuy nhiên, mức độ chi trả cụ thể sẽ tùy thuộc vào từng gói bảo hiểm, cơ sở thực hiện và cách bác sĩ ghi mã chỉ định (billing codes).
3. 6 Chiến lược chủ động phòng ngừa loãng xương ngay từ hôm nay
Đừng đợi đến năm 65 tuổi mới bắt đầu quan tâm đến xương. Tiến trình phòng ngừa loãng xương không bắt đầu ở tuổi già, mà nó được quyết định bởi chính những lựa chọn lối sống của bạn ngay từ ngày hôm nay thông qua 6 chiến lược cốt lõi:
1. Kiên trì tập các bài tập kháng lực
Các hình thức vận động như đi bộ nhanh, leo cầu thang, khiêu vũ, chạy bộ (nếu thể trạng cho phép) và các bài tập kháng lực đều mang lại lợi ích rất lớn cho xương.
Các môn thể thao như bơi lội và đạp xe dù cực kỳ tốt cho hệ tim mạch, nhưng vì cơ thể không phải chịu nhiều trọng lượng trong môi trường nước hoặc trên yên xe, nên chúng không nên là hình thức vận động duy nhất nếu mục tiêu tối thượng của bạn là bảo vệ xương.
Đặc biệt, phụ nữ không nên sợ tập tạ. Các bài tập tăng cường sức mạnh không chỉ giúp duy trì mật độ xương và khối lượng cơ, mà còn giúp cải thiện khả năng giữ thăng bằng của cơ thể, từ đó trực tiếp giảm nguy cơ té ngã khi lớn tuổi.
(Lưu ý: Nếu bạn đã được chẩn đoán loãng xương, từng gãy xương hoặc có vấn đề về vận động, hãy trao đổi kỹ với bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu trước khi bắt đầu các bài tập có lực tác động mạnh).
2. Đảm bảo hàm lượng canxi (Calcium) trong chế độ ăn
Canxi có nhiều trong sữa, sữa chua, phô mai, đậu phụ (loại có bổ sung calcium), cá mòi, cá hồi đóng hộp ăn cả xương và một số loại rau xanh đậm. Nhu cầu calcium tiêu chuẩn khuyến nghị thường rơi vào khoảng:
- 1.000 mg/ngày đối với phụ nữ từ 19–50 tuổi.
- 1.200 mg/ngày đối với phụ nữ từ 51 tuổi trở lên.
Bạn cần lưu ý đây là tổng lượng calcium đến từ tất cả các nguồn (thực phẩm, đồ uống và viên uống bổ sung), chứ không có nghĩa là mọi phụ nữ đều bắt buộc phải uống viên canxi 1.200 mg mỗi ngày. Cơ thể chúng ta luôn ưu tiên hấp thu calcium từ thực phẩm tự nhiên. Bạn chỉ nên dùng viên bổ sung khi chế độ ăn hằng ngày không đáp ứng đủ nhu cầu hoặc khi có chỉ định y khoa cụ thể từ bác sĩ.
3. Đừng quên bổ sung Vitamin D
Vitamin D đóng vai trò như một chiếc chìa khóa giúp cơ thể hấp thu calcium một cách tối ưu. Những người ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, người lớn tuổi, người mắc một số bệnh lý đặc thù hoặc sống ở những vùng có mùa đông kéo dài thường có nguy cơ thiếu hụt vitamin D cao hơn.
nhiên, vitamin D là loại vitamin tan trong dầu và không nên tự ý uống liều cao trong thời gian dài mà không có sự theo dõi y tế. Hãy trao đổi với bác sĩ của bạn để có liều lượng tư vấn chi tiết.
4. Cung cấp đủ chất đạm (Protein) cho cơ thể
Khung xương của chúng ta không phải chỉ được cấu tạo đơn thuần từ canxi. Chất đạm là một thành phần cực kỳ quan trọng cấu tạo nên cấu trúc xương và giúp duy trì khối lượng cơ bắp xung quanh. Khi hệ cơ bắp khỏe mạnh, khả năng giữ thăng bằng của cơ thể sẽ tốt hơn và nguy cơ té ngã cũng tự động giảm xuống.
5. Nói không với thuốc lá và hạn chế rượu bia
Hút thuốc lá là tác nhân đẩy nhanh quá trình mất xương trong cơ thể. Trong khi đó, việc lạm dụng rượu bia vừa gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của tế bào xương, vừa làm tăng nguy cơ chóng mặt, mất kiểm soát và dẫn đến té ngã.
4. Đừng xem té ngã là chuyện hiển nhiên của tuổi già
Nỗ lực bảo vệ sức khỏe xương không chỉ dừng lại ở việc làm cho xương chắc khỏe hơn từ bên trong, mà còn là việc chủ động giảm thiểu tối đa khả năng bạn bị ngã từ bên ngoài.
Tình trạng thị lực kém, sử dụng các loại thuốc điều trị có tác dụng phụ gây chóng mặt, yếu cơ do lười vận động, giày dép không phù hợp, thảm trải sàn lỏng lẻo hay sàn phòng tắm trơn trượt đều là những nguyên nhân hàng đầu làm tăng nguy cơ té ngã ở người lớn tuổi.
Loãng xương hoàn toàn không phải là một định mệnh hay điều tất yếu mà mọi phụ nữ đều phải cam chịu chấp nhận khi về già. Chúng ta không thể thay đổi được quy luật tuổi tác hay yếu tố di truyền từ gia đình, nhưng chúng ta hoàn toàn có quyền chủ động xây dựng và bảo vệ sức khỏe xương của mình bằng một chế độ vận động đúng cách, dinh dưỡng khoa học, lối sống lành mạnh và thực hiện tầm soát đúng thời điểm.
Bạn không cần phải ghi nhớ hết mọi tiêu chuẩn y khoa phức tạp trong bài viết này. Trong lần đi khám sức khỏe định kỳ (annual physical) tiếp theo với bác sĩ gia đình, bạn chỉ cần chủ động hỏi một câu duy nhất:
“Với độ tuổi và các yếu tố nguy cơ hiện tại của tôi, tôi đã cần làm xét nghiệm đo mật độ xương chưa?”
Một lần chủ động tầm soát đúng lúc có thể giúp bạn tránh được một biến cố gãy xương đau đớn và hệ lụy nhiều năm sau đó.
Bạn nghĩ gì về những chia sẻ y khoa này của mình? Bạn đã có kế hoạch bảo vệ sức khỏe xương cho bản thân và cha mẹ chưa? Hãy để lại comment phía dưới cho mình biết nhé.
Nếu thấy bài viết này mang lại góc nhìn hữu ích, hãy chia sẻ nó đến những người phụ nữ thân yêu xung quanh bạn!
Dr. Christina Nguyễn
Phoenix Medical Academy
