Có một điều mình nhận ra sau nhiều năm học, làm việc và quan sát trong hệ thống y tế Mỹ:
Ở đây, giỏi chuyên môn là rất quan trọng.
Nhưng chỉ giỏi chuyên môn thôi thì chưa đủ.
Đặc biệt với người Việt chúng ta, những người thường được dạy phải chăm chỉ, khiêm tốn, chịu khó, ít than phiền – đôi khi chính những điều mình nghĩ là “đức tính tốt” lại vô tình khiến mình bị hiểu sai trong môi trường Mỹ.
Dưới đây là 5 “luật ngầm” mà mình ước gì ai đó nói với mình sớm hơn.
1. Im lặng không phải lúc nào cũng được hiểu là khiêm tốn
Người Việt mình thường nghĩ:
“Mình cứ làm tốt việc của mình là được.”
“Không cần nói nhiều.”
“Không nên khoe khoang.”
Nhưng trong môi trường y tế Mỹ, nếu bạn im lặng quá lâu, người khác có thể không hiểu đó là khiêm tốn.
Họ có thể nghĩ bạn không có ý kiến.
Không đủ tự tin.
Không chủ động.
Hoặc chưa hiểu vấn đề.
Trong các cuộc họp, đi buồng, trong phòng khám, bạn không cần nói thật nhiều.
Nhưng bạn cần biết khi nào nên lên tiếng.
Một câu hỏi tốt.
Một nhận xét đúng lúc.
Một lời cập nhật rõ ràng.
Đôi khi chỉ vậy thôi cũng đủ để người khác thấy bạn đang hiện diện, đang suy nghĩ, và đang đóng góp.
2. Làm tốt thôi chưa đủ. Phải biết cho người khác thấy là mình đang làm gì
Trong y tế Mỹ, có rất nhiều thứ không chỉ nằm ở việc “bạn làm xong chưa.”
Mà là:
– Bạn có cập nhật cho mọi người không?
– Bạn có ghi chép lại rõ không?
– Bạn có báo trước khi có vấn đề không?
Có những người làm rất chăm, rất có trách nhiệm, nhưng lại âm thầm làm một mình.
Đến khi có trục trặc, người khác mới biết.
Đến lúc đánh giá năng lực, sếp không nhớ hết những gì họ đã làm.
Đến khi cần cơ hội, không ai thật sự nhìn thấy năng lực của họ.
Ở Mỹ, giao tiếp chuyên nghiệp không phải là màu mè.
Nó là một phần của năng lực.
Bạn không cần khoe.
Nhưng bạn cần giúp người khác hiểu: “Tôi đang làm gì, tôi đã làm đến đâu, tôi cần gì, và bước tiếp theo là gì.”
3. “I don’t know” không làm bạn yếu đi. Giả vờ biết mới nguy hiểm
Trong môi trường y tế, không ai biết hết mọi thứ.
Một bác sĩ, y tá, dược sĩ, bác sĩ nội trú, người phụ tá hay bất kỳ ai trong hệ thống đều sẽ có lúc không chắc chắn.
Điều quan trọng không phải là lúc nào cũng có câu trả lời ngay.
Điều quan trọng là bạn có đủ trung thực và an toàn để nói:
“I’m not sure, but I’ll look into it.”. (Tôi không chắc, để tôi tìm hiểu thêm)
“Let me double-check.” (Để tôi kiểm tra lại)
“I want to make sure I’m giving the right information.” (Tôi muốn chắc chắn là tôi đang chia sẻ thông tin đúng).
Ở Việt Nam, nhiều người sợ nói “em không biết” vì sợ bị đánh giá là kém.
Nhưng trong y tế Mỹ, giả vờ biết có thể làm mất lòng tin rất nhanh.
Người chuyên nghiệp không phải là người luôn biết tất cả.
Người chuyên nghiệp là người biết giới hạn của mình, biết kiểm tra lại, và biết đặt sự an toàn của bệnh nhân lên trên cái tôi cá nhân.
4.Góp ý (feedback) không phải là bị ghét
Đây là một cú sốc văn hóa rất lớn với nhiều người Việt.
Khi được góp ý, mình dễ thấy quê.
Dễ thấy bị phủ nhận.
Dễ nghĩ: “Chắc họ không thích mình.”
Dễ muốn thu mình lại.
Nhưng trong môi trường đào tạo và làm việc y tế ở Mỹ, đánh giá là chuyện bình thường.
Góp ý không có nghĩa là bạn dở.
Góp ý không có nghĩa là bạn thất bại.
Góp ý không có nghĩa là người ta ghét bạn.
Nhiều khi, chia sẻ những điều chưa tốt của bạn là dấu hiệu người ta vẫn còn muốn đầu tư vào sự phát triển của bạn.
Điều quan trọng không phải là bạn có bị góp ý hay không.
Mà là bạn phản ứng thế nào.
– Bạn phòng thủ?
– Bạn im lặng rồi buồn?
– Hay bạn hỏi lại cho rõ, ghi nhận, và cải thiện?
Một người biết nhận góp ý thường đi xa hơn rất nhiều so với một người lúc nào cũng cần được khen.
5. Tử tế là tốt. Nhưng đừng để mình trở thành người luôn gánh hết
Người Việt mình rất hay ngại từ chối.
– Ai nhờ cũng giúp.
– Ai thiếu ca cũng làm dùm.
– Ai cần gì cũng cố gắng làm.
– Sợ nói “không” thì bị nghĩ là ích kỷ, khó chịu, không teamwork.
Nhưng trong môi trường y tế Mỹ, nếu bạn không biết đặt ranh giới, bạn rất dễ bị kiệt sức.
Và đôi khi, người khác không cố tình lợi dụng bạn.
Họ chỉ đơn giản thấy:
“Người này lúc nào cũng nhận việc.”
“Người này không bao giờ nói không.”
“Cứ đưa cho cô ấy/cậu ấy là xong.”
Tử tế là một điểm mạnh.
Nhưng tử tế không có nghĩa là tự hy sinh đến mức mất sức khỏe, mất thời gian, mất tiếng nói của mình.
Bạn có thể vẫn chuyên nghiệp mà vẫn đặt ranh giới:
“I can help, but I may need more time.” (Tôi có thể giúp nhưng tôi cần thêm thời gian)
“I won’t be able to take this on today.” (Tôi không thể nhận việc này hôm nay).
“Let’s clarify the priority so I can focus on what matters most.” (Hãy làm rõ thứ tự ưu tiên để tôi có thể tập trung vào những gì quan trọng nhất.)
Trong y tế Mỹ, kiệt sức không chỉ đến từ khối lượng công việc.
Nhiều khi nó đến từ việc mình không biết bảo vệ năng lượng của chính mình.
Đi làm trong môi trường y tế Mỹ không chỉ là học kiến thức chuyên môn.
Mà còn là học cách giao tiếp.
– Học cách hiện diện.
– Học cách nhận góp ý.
– Học cách đặt ranh giới.
– Học cách để năng lực của mình được nhìn thấy một cách đúng đắn.
Người Việt mình có rất nhiều điểm mạnh: chăm chỉ, chịu khó, có trách nhiệm, bền bỉ.
Nhưng để đi xa trong hệ thống Mỹ, mình không chỉ cần làm tốt.
Mình cần hiểu luật chơi.
Không phải để đánh mất mình.
Mà để những gì tốt đẹp nhất của mình không bị hiểu sai, không bị bỏ qua, và không bị bào mòn trong im lặng.
Bạn nghĩ gì về những chia sẻ này? Hãy comment cho mình biết nhé.
Hãy chia sẻ nếu bạn cảm thấy hữu ích!
Dr. Christina Nguyễn
Phoenix Medical Academy
